Bantla Bir Arada Tutulan Silah Sanayii: Romanya’nın Göz Ardı Edilen Savunma Sanayinin İçinden

Romanya’nın devlet silah sanayii, NATO’nun doğu kanadını savunmaya yardımcı olmalıyken; siyasi bağlantıları olan ve yolsuz yöneticiler, israf edilen fonlar ve zayıf güvenlik, fabrikalarının bir kısmını zor zor işler durumda bırakmış durumda.

Karpat Dağları’nın eteğinde, Zarnesti adlı küçük bir Romanya kasabasında, camları kırık ve kapıları tel ile bağlanmış bir bina var. Yıllardır kimse tarafından kullanılmıyormuş gibi görünüyor. Oysa aslında patlayıcılarla dolu.

Bu Romanya’nın savunma sanayii. Ya da en azından onun büyük bir parçası.

Romarm Ulusal Şirketi, Romanya’nın en büyük silah üreticisi ve %100’ü devlete ait. Aynı zamanda ülkenin dört bir yanına, Bükreş’ten Cugir, Moreni ve Resita gibi küçük sanayi kasabalarına kadar yayılmış 15 iştirakin ana şirketidir.

Yasal olarak bu iştirakler kendi yönetim kurulları ve yönetimi olan ayrı şirketlerdir, ancak Romarm onları koordine eder ve gözetir. Mermi ve patlayıcılardan top sistemlerine ve askeri ekipmanlar için makine parçalarına kadar her şeyi üretirler. Kağıt üzerindeki işleri, Romanya ordusunu silahlandırmak ve Romanya’nın NATO müttefiklerini desteklemektir.

Bu görev daha önce hiç bu kadar kritik değildi. Bu yıl başlarında yayılan Romanya’nın kendi ulusal savunma stratejisi, Rusya’yı ülkenin merkez güvenlik tehdidi olarak adlandırıyor ve milli ekonomiyi – askeri ekipman üretme kapasitesi de dahil – ülkenin en üst düzey savunma önceliklerinden biri olarak listeliyor. Kuramsal olarak, Romarm’ın fabrikaları tam da şu anda en çok önem taşıyan türde bir varlıktır.

En azından dışarıdan bakıldığında, rakamlar bunu destekler gibi görünüyor. 2025 yılında Romanya, yabancı ülkelere 314 milyon euro değerinde askeri ekipman ihraç etti; bunların çeyekten fazlası mermiydi – Romarm fabrikalarının üretmesi gereken türden bir ürün.

Yet a closer look inside these plants and the picture changes. Several of the people running Romarm’s subsidiaries enjoy close ties to the country’s political parties. Some even have corruption cases hanging over them. On the ground, the results of this patronage, corruption and poor management are showing: one factory hasn’t delivered artillery weapons or ammunition for nearly 17 years, yet it keeps drawing taxpayer funds for paying its workers. At another, the lights don’t even turn on, according to the company’s own documents.

“This is the result of how Romarm has done its job: at its weapons factories, the rain comes in, the wind blows through and nothing gets made. That’s the outcome, and that’s what matters,” interim Defence Minister Radu Miruta said in a scathing interview in May.

Radu Miruță, interim minister of defence, and Mihai Rafiu, general manager of Uzina Mecanica Bucuresti. Photo: Facebook / Uzina mecanica Bucuresti

Jobs for the boys

At Uzina Mecanica Bucuresti, Romania’s only tank manufacturer, the general manager Mihai Rafiu was detained over the summer by anti-corruption prosecutors. He is accused of taking bribes from a contractor in exchange for approving procurement deals. The case is still open.

UM Bucuresti declined to comment on the ongoing investigation itself. But the company confirmed to BIRN that its board has temporarily reassigned Rafiu’s duties to the company’s economic director. Rafiu did not respond to questions sent through the company.

Carfil, Romanya’nın başlıca mühimmat üreticilerinden birinde, benzer hikâye bir yıl önce başladı, ancak ardından gelenler oldukça alışılmadık bir biçimde gelişti. 2015’te Carfil’in genel müdürü Aurel Veltan, şirkete ait sözleşmeleri uygun ihale kurallarını uygulamadan bir firmaya yönlendirmek nedeniyle görev kötüye kullanımı suçuyla tutuklandı ve daha sonra mahkûm edildi. Mahkeme, ona ertelenmiş bir hapis cezası verdi ve devlet şirketlerinde yönetim organlarında görev alamaması için beş yıllık yasak getirdi. Ancak Veltan’ın Carfil’i terk ettiği görülmedi. Özgeçmişine göre, pazarlama ve satış biriminin başında kaldı ve Ekim 2024’te ticari müdür olarak terfi etti.

Veltan, BIRN’e Carfil’in 2024’te yeniden yapılandırıldığını ve kendisi de dahil olmak üzere yönetim rollerine deneyimli kişiler getirildiğini söyledi. Şirketin ticari departmanında üç on yıl çalıştığını vurguladı. Suçlu bulunduğu ceza davası ya da çektiği ceza hakkında yorum yapmayı reddetti.

Bu tesisleri yönetenlerden bazıları hem siyasi bir özgeçmişe hem de bir polis dosyasına sahip. Bir topçu fabrikası olan Arsenal Resita’nın geçici müdürü Ioan Narcis Chisalita, yıllarca senatör olarak görev yaptı ve 2015’te 65 kişinin öldüğü bir gece kulübü yangını ardından görevden uzaklaştırılan eski başbakan Viktor Ponta’ya danışmanlık yaptı.

2019’da savcılar, Chisalita’yı bölge yolu yönetim kuruluyla ilgili daha geniş bir rüşvet davasında şüpheli olarak isimlendirdi ve siyasi partideki konumunu yasa dışı iş alımlarının yürütülmesine yardımcı olmak için kullandığından şüphelendi. Ona yönelik bu davanın bir bölümü geçen yıl kapatıldı – temizlendiği için değil, ancak zamanaşımı süresinin dolması için. Ayrı bir ilgili dava mahkemede hâlâ aktif, ancak Chisalita, BIRN’e duruşmalara taraf olmadığını söyledi.

Dava, Arsenal Resita’nın geçici müdürü olarak atandığının, “kurumsal yönetimde ve özel şirketlerin yöneticisi olarak işletilmesinde kişisel deneyim” nedeniyle olduğunu ekledi.

Diğer isimler ise hukuki değil, siyasi soruları akla getiriyor. Razvan Marian Pircalabescu, yıllarca bakanlara danışmanlık yaptıktan sonra 2024 sonu ve 2025’te başbakanlık makamında danışman olarak görev aldı – bu dönem, ülkenin iki büyük partisi Sosyal Demokrat Parti (PSD) ve Ulusal Liberaller Partisi (PNL) hükümetlerini kapsıyordu. Ağustos 2025’te Romarm’ın genel müdürü olarak atandı. Kendi özgeçmişi, aynı zamanda Romarm’ın gözetlediği 15 şirketten biri olan Carfil’in yönetim kurulu başkanlığı görevini de üstlendiğini gösteriyor; yani fiilen kendi kendisine rapor veriyor.

Carfil, BIRN’e Pircalabescu’nun çift görevinin “şirketin yetki alanının dışında olduğunu” belirterek daha fazla yorum yapmayı reddetti. Pircalabescu ise sorulara yanıt vermedi.

Romania’nın güneybatısındaki Sadu mühimmat fabrikasında Viorel Salvador Caragea, yakın zamana kadar şirketin finansal denetmeni olarak atanan Economy Bakanlığı’nın atadığı özel yöneticiydi.

Caragea, neredeyse üç decade poliste çalıştı ve Gorj ilinde en üst düzey polis yetkilisi olarak emekli olana kadar terfi etti. Sadu’daki göreve Romanya’yı Kurtarma Birliği (USR) partisinin desteğiyle atandı. O zamandan beri ulusal basın, ardışık hukuki uyuşmazlıkları gündeme getirdi: mahkemeler, çevrimiçi bir savcı ve bir belediye başkanı hakkında yaptığı yorumlar nedeniyle kendisine iki kez tazminat ödemeye hükmetti.

Sadu, Caragea’nın BIRN’in sorularını aldığını onayladı. Şirket daha sonra BIRN’e, sorular gönderildikten sonra 17 Eylül’de özel yöneticiliğinden alındığını bildirdi. Şirket ek açıklama yapmadı.

Bu beş kişi hiçbir şekilde istisna değil. Romarm’ın birkaç başka iştiriki de, farklı hükümetler ve farklı partiler altında atanmış, benzer siyasi desteğe sahip yönetim kurulu üyeleri veya müdürleri içeriyor.

Ama sorunlar şirketleri yönetenlerle sınırlı değil. Fabrikaların içindeki tablo daha da rahatsız edici.

Uzina Mecanică Cugir (UMC), Cugir, Alba County, Romania, Temmuz 2023. Fotoğraf: Google Streetview

Sıfır yapmanın maliyeti

Pirochim Victoria, Transilvanya’nın merkezinde, cephane için barut üretimi amacıyla kurulmuş devlet tesisidir. Kendi itirafına göre fabrika, 2022’den beri hiçbir şey üretmiyor. 2026’nın ilk altı ayında 2.000 eurodan az gelir elde etti – orduyu silahlandırması gereken bir şirket için neredeyse hiçbir şey. Yine de devlet, mükellefin parasını tesisin yolunu tutmaya devam ediyor: tesisi modernleştirmek ve üretimi yeniden ayağa kaldırmak için 2022’den beri 100 milyondan fazla euro. Bu tutarın ancak küçük bir kısmı gerçekten harcanmış durumda.

Pirochim, BIRN’e, bu yatırımdan yararlanmadaki gecikmenin, tesis için gerekli arazinin kamulaştırılmasıyla ilgili süregelen bir hukuki anlaşmazlığa bağlı olduğunu söyledi. Şirket, yatırımın, Alman savunma yüklenicisi Rheinmetall ile kurulacak ve Fabrica de Pulberi Rheinmetall Victoria olarak adlandırılacak yeni bir şirket resmen kurulduktan 36 ay sonra tamamlanması bekleniyor.

Carfil’de sorun paranın yokluğu değil, esasen terk edilen projelere veya kullanılmayan varlıklara harcanan paradır.

2000 yılında Cargil, metal parçaları dökme yöntemini yükseltmeyi amaçlayan dökümhanesini modernleştirmeye başladı. Ancak iki buçuk on yıl sonra, bunun için alınan – birkaç yıl önce tahminen 4,0-4,5 milyon euro değerinde – ekipman hâlâ orada, kullanılmadan duruyor. 2004 yılında Carfil, sivil üretim hattını tamamen kapattı. O günden beri tek bir sivil ürün bile üretmedi, ancak şirket, kullanılmayan sivil varlıklarla ilişkili maliyetler için yılda neredeyse 800.000 euro harcıyor.

BIRN’in sorularına yanıt olarak Carfil, ekipmanın sekiz ile on yıl arasında garantisinin bittiğini, bunun eski donanım ve yazılım, aşınmış yataklar ve yaşlanmış kauçuk ve plastik parçalar nedeniyle “işlevsiz” olduğunu belirtti. Şirket, projeyi tamamlamaya yardımcı olmaya istekli dış ortaklar bulduğunu söyledi, ancak onları isimlendirmed veya ne zaman olduğunu belirtmedi.

Tohan, Romanya’nın en eski cephane fabrikalarından biri, Zărnești, Brașov County, Romanya, Ağustos 2023. Fotoğraf: Google Streetview

Güvenlikteki açıklar

Bu yılların ihmali ve kötü yönetimin etkileri her yerde görülüyor.

Rumanya’nın en eski mühimmat fabrikalarından biri olan Tohan’da güvenlik endişe verilir düzeyde bozulmuş durumda. Yalnızca 2025 yılında bekçiler, açık ve kilitli olmayan 14 giriş kapısı tespit etti. Patlayıcı malzemelerin saklandığı fabrika bölümünde, bazı binaların kırık camları ve yalnızca tel ile tutturulan kapıları bulunuyor; bu bilgiler BIRN’in edindiği belgelerde yer alıyor.

Sitedeki aydınlatma zor zor çalışıyor: bazı bölümlerde işlevsel olan yarısından azı, bir depolama alanında ise ancak %5’i çalışır durumda. Çevre çiti birkaç yerde tamamen eksik; sökülmüş veya çalınmış, fabrikanın bazı bölümlerini tamamen açıkta bırakmış.

Şirket, BIRN’in bu konudaki sorularını yanıtlamadı.

Tohan, yaşını belli eden tek fabrika değil. Romarm’ın birkaç fabrikasında makineler 1960’lar, 70’ler ve 80’lere tarihleniyor; o kadar eski ki, bir fabrikada temel ölçüm ekipmanları öylesine aşınmış ki, çalışanlar kullanılabilir bir okuma alabilmek için sürekli geçici çözümler üretiyor.

Bu fabrikalar bir başka zayıflık alanı da sergiliyor: Son iki yılda Romarm fabrikaları aynı dolandırıcılık türüne kurban gitti.

Tohan’da, kamu belgelerine göre, sızıcılar Almanya’daki gerçek bir tedarikçiyle yapılan e-posta iletişimini ele geçirdi ve personeli, dolandırıcıların kontrolündeki bir hesaba 20.000 eurodan fazlasını aktarmaya ikna etti.

Făgăraş patlayıcı fabrikasında, Rumanya’nın başlı patlayıcı üreticilerinden biri, benzer bir plan işledi. 2024 tarihli bir kamu raporu, bir sızıcının şirketle Slovakya’daki bir tedarikçi arasındaki e-posta iletişimini ele geçirdiğini ve yaklaşık 17.000 euro değerinde, patlayıcı yapımında kritik ham madde olan konsantre nitrik asidin bir sevkiyatı için gönderilen bir ödemeyi başka hesaba yönlendirmek üzere sahte bir banka hesabı yerleştirdiğini belirtiyor.

Şirket, parayı geri kazanma davasının şu anda Polonya’daki bir mahkemede olduğunu söyledi. O günden beri, varsa, hangi siber güvenlik önlemlerinin alındığı konusunda konuşmayı reddetti.

Endişe verici olan, dolandırılanların sıradan şirketler değil, uygun düzeyde siber güvenlikleri olması gereken devlet savunma tesisleri olmasıdır. Olsa da suçlu aktörlerin, muhtemelen yurt dışı kaynaklı, iç sistemlerine erişim kazanması.

Bunların hiçbiri yine de herhangi bir alarm çalmamış ve şirketlere akan parayı durdurmamıştır. Endişe verici şekilde, yeni para için milyarlarca euronun yatırılması öngörülüyor; bunun büyük kısmı da AB’nin Avrupa’yı Yeniden Silhlenme (ReArm Europe) girişiminin bir parçası olan savunma kredisi programı SAFE (Avrupa için Güvenlik Hareketi) üzerinden akacak. Romanya, ucuz kredilerle 16,7 milyar euroya erişim sağlayacak ulusal bir yatırım planı sundu; AB içindeki payı Polonya’dan sonra ikinci en büyüktür. Ağustos ayında 2,5 milyar euroluk ilk ön finansman ödemesini aldı.

Krediler, ekipman satın almak için bunları kullanacak ordu gibi devlet kurumlarına yönlendirilecek. Para doğrudan Romarm’a veya iştiraklerine ödenmeyecek. Ancak Romanya Savunma Bakanlığı, bu şirketlerden birkaçının programa dahil olacağını, Cugir, Sadu, Romarm’ın Bükreş tesisi ve Electromecanica’nın dahil olduğunu belirtti. Hükümet, gelecek dönem tabanca, otomatik silah ve mermi üretimini Cugir ve Sadu tesislerinde temellendirmek amacıyla bir sanayi işbirliği anlaşması imzaladığını söyledi.

Büyük ölçekli özel yatırımların da gelmesi bekleniyor. Ağustos 2025’te Romanya hükümeti, Düsseldorf merkezli, Avrupa’nın en büyük silah üreticisi Rheinmetall ile, Pirochim’in bulunduğu aynı arazi üzerinde Victoria’da yeni bir barut fabrikası inşa etmek için 535 milyon euroluk bir anlaşma imzaladı.

Sıfatlı eleştirmenlerin dediği gibi tehlike, şimdi Romanya’nın devlet sahipliği savunma sanayini yeniden inşa etmek için vaat edilen milyarların, kötü yönetilen yatırımlara yutulması ve çürümüş fabrikaları iyileştirmede çok az şey başarmasıdır; bazılarının ışıkları açık tutmak ve kapıları kilitli tutmak için bile zorlanması.

• Yolsuzluk
• Savunma
• AB
• NATO
• Romanya

12 Ekim 2026

NATO’nun Baş Komutanı, Rusya’ya Karşı Zafer Planını Açıkladı

3 Eylül 2026

Rus Saldırıları Romanya, Moldova ve Ukrayna’yı Tehdide Karşı Birleştiriyor

12 Haziran 2026