Bir id Software gibi bir mirasın fiyatını nasıl belirleyebilirsiniz?

1984 yılında Costco adlı yeni başlayan bir perakende şirketi, bir deney yapmaya karar verdiğinde Amerika Birleşik Devletleri’nin batı kıyısındaki ilk avuç dolusu büyük depo mağazasını yeni açmıştı. San Diego’daki mağazasının önüne bir sosisli sandviç arabası yerleştirdi ve İbrani vatandaşlarına içecekle birlikte 1,50 dolar satmaya başladı. İnsanların sosisli sandviçleri sevdiği ortaya çıktı. Sepet, adını kombo fiyatından alan Cafe 150 oldu.

Şirket geçen yıl bunlardan 245 milyonunu sattı. 2010’larda şirketin CEO’su, kurucu Jim Sinegal’e “Bu sosisli sandviçi elli dolara satamayız. Arka uçlarımızı kaybediyoruz” diye şikayet ettiğinde, muhtemelen o zamanlar 70’li yaşlarında olan Sinegal, meşhur bir şekilde karşılık vermişti: “Eğer o etkili sosisli sandviçi kaldırırsan, seni öldürürüm. Bunu çöz.” Costco sosisli sandviçi ve 20 oz sodanın fiyatı hala 1,50 dolar.

1992’de, Commander Keen adında sevimli bir 2D platform oyununun piyasaya sürülmesinden sadece bir buçuk yıl sonra, henüz ergenlik çağındaki oyun geliştiricilerinden oluşan küçük bir ekip, id Software adında bir stüdyo kurdu ve birinci şahıs nişancı oyununun öncülüğünü yaptı. Daha sonra bunu belki de tüm zamanların en önemli bilgisayar oyunu olan Doom’la sürdürdüler. Kuruldu. Bu küçük ekip daha fazla kişiyi işe aldı ve ardından belki de tüm zamanların en önemli 3D bilgisayar oyunu olan Quake’i yaptı.

Onlarca yıl sonra, id’deki bu mirasa kendini adamış yeni nesil insanlar, video oyunlarının yanında gururla durabilecek kadar iyi bir nişancı oyunu yapma beklentilerine meydan okudu. Sonra yaptılar.

Pazartesi günü, Xbox’ın sahibi olan Microsoft, id’nin sahibi Bethesda’nın sahibi, 12 yıllık sanat duayeni Derek Best’in “bir takımı pisliğe sürüklediği” Texas stüdyosundaki 136 geliştiriciyi işten çıkardı. CEO Asha Sharma’nın “Xbox Sıfırlanıyor” duyurusunda ne id Software’den ne de Doom’dan bahsedilmedi. Ancak stüdyonun arkasındaki yeteneklerin çoğunun işten çıkarılmasından bir gün sonra piyasaya sürülen yeni oyunu şu anda web sitesinde üst sıralarda yer alıyor.

Bir şirket, yöneticisi haline geldiği bir şeyi anlamadığında veya gerçek düzeyde umursuyor gibi göründüğünde bu şirket hakkında ne söylüyor?

Doom, bir dizi video oyunu olarak yüz milyonlarca dolar gelir elde etti. Ancak Doom yalnızca ürettiği paradan ibaret değil. Kelimenin tam anlamıyla sayısız mod, harita ve kemikleri üzerine inşa edilmiş tüm oyunlar; hala çıkıyorlar. Doom, diş haritasını kesen veya ilk kez eline aldığında sinir yollarını kalıcı olarak değiştiren, bugün oyun yapan sayısız insandır. Orijinal oyunun labirent benzeri seviyeleri, titreyen müziği ve kanlı öldürmeleri yeterince açıklayıcıydı, ancak o andan itibaren video oyunları tarihi üzerindeki etkisini abartmak gerçekten imkansız. John Carmack, Kasım 1993’te çok oyunculu oyunu etkinleştiren ağ kodunu bir ay içinde programladı ve oyun 10 gün sonra çıktı. John Romero çok oyunculu ölüm maçı adını verdi ve biz bugün hâlâ buna bu adı veriyoruz.

Stüdyonun sürekli gelişen motoru olan id Tech, rakiplerinin saniyede 30 kareyi kırmak için yapay zeka yükselticilerine bel bağladığı bir dönemde, cehennemden fırlayan yağlanmış bir yarasa gibi koşan modern bir harikadan ibaret değil. Açık kaynak sürüm geçmişi sayesinde daha fazla kariyerin kökenidir; onu kullanıyor. Bu, herhangi bir vizyona sahip her yöneticinin hem gurur kaynağı hem de paha biçilmez bir varlık olarak göreceği bir yaratımdır. Video oyunu yazılımının iç odasına, atan kalbine giden yolu satın aldınız. Bu saygı duyulacak bir şey değil mi?

Ahhh, ama id Tech ne kadar para kazanıyor? Gerçekten ne kadar? Liderlik, Xbox’ın “sağlıklı olmadığını” ve sonuç olarak zor seçimler yapılması gerektiğini söylüyor. Bu sadece mantıklı bir iş, inanılmaz bir varlığa diz çöktürerek bu çeyrekte hissedar değerini en üst düzeye çıkarmaya yönelik kısa görüşlü bir girişim değil.

Bu başka nasıl olabilirdi? Geçen yıl Costco 275 milyar dolar gelir elde etti (Microsoft’tan sadece 6 milyar dolar utangaç) ve sosisli sandviçin kutsallığı yüzünden hayatı tehdit edilen eski CEO’su “biz hiçbir zaman hissedarlarını zirveye çıkaran bir şirket olmadık.” Birkaç ay önce halefi, bir sosisli sandviç yerleştirdikten sonra şunu ilan etti: “Ben etrafta olduğum sürece sosisli sandviçin fiyatı değişmeyecek.”

Ayrıca ağız dolusu etin arasından bunun iyi bir sosisli sandviç olduğunu da söyledi. Ve iyi bir sosisli sandviç! Ama insanların onu sevmesinin nedeni bu değil.

İnsanlar Costco sosisli sandviçini seviyor çünkü bu, tüm operasyonun bir sembolü: anlaşmalar buna değer olduğu için üyelik aidatlarını ödüyorsunuz. Onlara verdiğin her kuruş için sana iyi bir değer verecekler. Sosisli sandviçlerin para kazanıp kazanmamasının yıllar önce önemi kalmadı.

Costco’nun kurucusu Jim Sinegal, elli frankın insan hayatından daha değerli olduğunu mu ilan etti? 1984’te sosisli sandviç arabası onun işi bile değildi. Fikir, 90’lı yıllarda Costco ile birleşen rakip depo zinciri Price Club’da başladı. Ancak Sinegal neye sahip olduğunu biliyordu ve Cafe 150’yi artık Costco’nun en büyük ilgi çekici yerlerinden biri olan yemek alanına genişletti. Bir mirasa böyle davranılır.

id Software’deki kişiler veya dört gün önce id Software’de bulunan kişiler, bir mirasın nasıl ele alınacağını biliyorlardı. Bunu o kadar derinden anladılar ki, PC Gamer’dan James Davenport’un 10 yıl önceki ilk paragrafta yazdığı gibi, Doom 2016’nın ilk anlarından itibaren bu açıkça görülüyordu:

Buradaki şey mi? Bu önemli.

Onlarca yıldır PC ile eşanlamlı olan şirket nasıl olur da PC ile eşanlamlı olan oyun stüdyosunu ele geçirir ve onu paha biçilmez bir varlık olarak görmez?

Xbox CEO’su Asha Sharma Pazartesi günü şöyle yazdı: “Xbox, eğlence tarihindeki en sevilen serilerin çoğuna sahip.” kimliği belirtilmedi. Bu tür bir mirasa sahip olmak için para ödeyen ve sonra ona 1,50 dolarlık sosisli sandviçten daha az saygı gösteren sorumlu kişiler hakkında ne diyor?