Rusya’nın “Kurtarış” Anlatısına Karşı: Oleshky Boğazı’ndan Tahliye Edilenler Ukrayna’yı Tercih Etti

İşgal altındaki Oleshki’den insani operasyon sırasında tahliye edilen insanların büyük çoğunluğu Ukrayna’yı seçti.

Yabancı medya, Rusya’nın işgal altındaki Oleshki’deki insani operasyonu propaganda amacıyla kullanıp kendi anlatılarını öne çıkaracağını uyardı. Moskova’nın, şehre ve gazetecilerin yerlilerle konuşabileceği koşulları kontrol ederek kendini sivilleri kurtaran olarak gösterme girişini vurguladı.

Bu arada Batı medyası raporları, tahliye edilenlerin seçimlerinin kişisel inançları, güçlü Ukrayna kimliği ve kendi halkına dönme arzusu yansıttığını gösteriyor. Tahliye edilenlerden gelen çok sayıda tanıklık ve yabancı gazetecilerin gözlemleri, Rusya’ının “kurtarış” ve işgal kuvvetlerine dair geniş destek iddialarını güçlükle çürütüyor.

“Moskova, işgal ettiği bir şehrin sakinlerini kurtaran olarak kendini göstermek istiyor”

Amerikan Newsmax televizyon kanalından Shelby Wilder, Rusya’nın insani operasyonu propaganda için kullanabileceğini uyardı. 30 Ekim’de sabah yayınında, kanalın ekibinin çalışacağı kısıtlamaları izleyicilerin dikkatine sundu:

“Rusya, Oleshki’deki insani operasyonu bir propaganda fırsatı olarak kullanıyor. Moskova, işgal ettiği ve insanlık krizine sürüklediği bir şehrin sivillerini kurtaran olarak kendini göstermek istiyor. Ve açık olmalıyız: Rusya, görmemize izin verilecek şeyleri kontrol ediyor.

“Moskova, operasyonu kapsaması için çok sayıda Rus medya kuruluşunu davet etti, yalnızca bir Amerikan kuruluşu — Newsmax — mevcut. Bu nedenle ekibimiz, Rusya işgalindeki hayatın gerçekte nasıl olduğunu tam ve kısıtlamasız şekilde görme erişimine sahip olmayacak.

“Konuşmayı başardığımız insanların baskı veya zorlama altında olabileceği ve Rus otoritelerin bize yalnızca dünyaya göstermek istediklerini göstereceği tamamen mümkün. Bu, Oleshki’den gelen ilk görüntü ve raporları değerlendirirken akılda tutulması gereken kritik bir konu.”

Yabancı muhabirin uyarısı yerindeydi. Ancak Rusya’nın insani yardım misyonunun örgütlenmesi üzerindeki kontrolü bile gerçeği gizleyemedi: dünya, tahliye edilenlerin gerçek seçimini gördü ve onlar bu seçimi kendi sözleriyle anlattı.

Ukrayna’ya gitmek için Rusya’ya gitmekten çok daha fazla yerleşimci seçti…

Kısa süreli işgal altındaki bölgelerde Ukrayna’ya desteklerin baskın olduğu sonucunu destekleyen çarpıcı bir anlatı, Alman yayıncı ZDF’nin (Zweites Deutsches Fernsehen) dijital haber hizmeti ZDFheute tarafından yayımlanan “Oleshky: evacuation and delivery of humanitarian aid completed successfully” başlıklı yazıda yer alıyor.

Yayıncı, DPA haber ajansının bir muhabirinin gözlemlerine dayanarak, çok daha fazla yerleşimcinin Rusya veya Rus işgalindeki bölgelere değil, Ukrayna kontrolündeki bölgeye gitmek için seçim yaptığını bildirdi.

“Bu raporlara göre, Rusya veya Rus işgalindeki bölgelere değil, Ukrayna kontrolündeki bölgeye gitmek için çok daha fazla yerleşimci seçti,” Rus savunma ve dışişleri Bakanlıkları tarafından düzenlenen bir basın gezisiyle Oleshky’yi ziyaret eden muhabire atıfla ZDFheute aktardı.

Ziyaretin koşulları önemli: muhabir, erişimi Rus makamlarının sağladığı bir basın grubunun parçasıydı. Şehre dair Moskova kontrolündeki erişime rağmen, daha fazla yerleşimcinin Ukrayna kontrolündeki bölgeyi seçmesi gerçeği Batı kamuoyuna ulaştı.

…dörtte üçü Ukrayna’ya konvoyla yol aldı…

Rémy Ourdan, Fransa’nın en saygın, en köklü ve en etkili ulusal günlüklerinden biri olan Le Monde’da yayımlanan “Residents evacuated from Oleshky in Ukraine: ‘We don’t know where to go, but one thing is certain: we will survive'” başlıklı yazıda ek bir tahmin sundu.

Medyanın Ukraynalı ve uluslararası kaynaklarına göre, yaklaşık 700 tahliye edenin dörtte üçü Ukrayna kontrolündeki bölgeye, dörtte biri ise işgal altındaki Kırım’da kaldı.

Mutluluk. Kendi bayrağımızın altında olmak, anadilimizi duymak

Bu seçimin ardındaki kişisel anlam, dünyanın en etkili ve yaygın bilinen günlük gazetelerinden biri olan New York Times tarafından yayınlanan “‘Cehetten Ayrılıyoruz’: Ukrayna Kasabasından Tahliyeciler Hayatta Kalma Hikayelerini Anlatıyor” başlıklı haberde 24 yaşındaki Vladyslav’ın hikayesi üzerinden ortaya çıkıyor.

Vladyslav, Oleshki’yi annesi ve kız kardeşiyle birlikte terk etti. Uzun süre ailenin Rus otoritelerinin genç bir erkeğin işgal altındaki şehirden ayrılmasına izin vermeyeceğinden korktuğu belirtildi.

Aynı zamanda ilan edilen ateşkesin bir tuzak olabileceğinden de endişe ediyorlardı. “Korkuyorduk ama yine de gittik,” dedi Vladyslav.

Tehlikeli yolculuğa rağmen aile, ayrılma şansını değerlendirmeye karar verdi. Varışlarında hemen Ukrayna bayrağını ve dilini kendi değerleri olarak dile getirdiler.

“Henüz hislerimi tam olarak çözebilmiş değilim,” dedi. “Mutluluk. Kendi bayrağımızın altında olmak, anadilimizi duymak.”

Vladyslav’ın anlatısı, işgal otoriteleri için yaygın destek ve yıllarca süren Rus kontrolünün Rusya’nın kişinin kendi ülkesi olarak kabul edilmesi anlamına geldiğine dair Rus propagandası iddialarını doğrudan çürütüyor.

“Bu benim şehrim, bu benim topraktan”

İngiliz yayıncı Sky News’in baş muhabiri Stuart Ramsay, “Geride kalanlar için çok endişeliyim” başlıklı haberde benzer bir hikaye paylaştı.

Rusya’da doğmuş ancak Ukrayna’da büyümüş 55 yaşındaki Yana Borysova ile görüştü. İşgal altındaki Oleshki’den gazetecilere şehirdeki hayat ve Rus askerlerinin eylemleri hakkında bilgi verdi.

Sky News, onu korumak için önceki haberlerde sesini değiştirmişti. Tahliye sonrasında Yana, işgal altında yaşarken konuşma cesareti göstermesinin nedenini açıkladı. “Bu benim şehrim, bu benim toprakım,” dedi.

Chernihiv bölgesinde, işgal altındaki şehrin sakinleriyle iletişimi sürdürmeye yardımcı olan gönüllü Kseniia Arkhipova ile tanıştı. Görüşmeyi anlatan Ramsay şunları yazdı: “Bu yeniden görüşme, yıllar içinde tanıklık ettiğim herhangi bir görüşme kadar acı verici ve duygulandırdı.”

Uluslararası izleyiciler için hikayesi, bir kişinin doğum yerinin siyasi bağlılığı ile eşleştirilmesinin ne kadar basit olduğunu gösteriyor. Rusya’da dünyaya gelen, Oleshky’li bu kadın Ukrayna şehrinin kendi şehri olduğunu söylüyor ve işgal altındaki hayatı dünyaya anlatmak için risk aldı.

“Barış için bekliyoruz ve zafer için bekliyoruz”

CNN’in “1.711 gün sonra yeniden birleşenler: Oleshky tahliyecileri, Melania Trump’ın aracılık ettiği ateşkes altında Ukrayna’ya dönüyor” başlıklı raporu, Rus propagandacıların gizlemeye çalıştığı başka bir durumu öne çıkardı.

CNN’in açıkladığı gibi, Ukraynalı aileler Rus birliklerinin ve işgal idaresinin tehdidi korkusuyla yıllarca işgal altında kalamış olabilir.

Örneğin Oleshky’li Larysa, eşi Dmytro’yu 1.711 gündür görmüyordu. Eşi Ukrayna ordusunda hizmet veriyor ve ayrılmaya çalışırken Rus kontrol noktasında tutuklanma korkusu yaşıyordu.

Yeniden birleşmenin ardından şunları söyledi: “Bunların hepsinin bitmesini, barışın gelmesini bekliyoruz ve zafer için bekliyoruz.” Ukraynalı bir askerin eşi olması, işgal bölgesinde geçirilen yılların işgal makamlarını desteklemek anlamına gelmediğini gösteriyor.

Sadece ayrılmanın tehlikeli olması nedeniyle Rus kontrolündeki şehirde kaldı ve imkan bulur bulmaz güvenli bir şekilde ayrılma fırsatını değerlendirdi.

“İnsanlar Rusların telefonlarına bakmasından korkuyor”

Tahliyeciler, Rus işgal kuvvetlerinin baskısı korkusuna rağmen Ukrayna’yı seçti. Kseniia Arkhipova, Associated Press’e tahliyecilerin olası Rus kontrollerinden korktuğunu söyledi.

“İnsanlar, Rusların telefonlarına bakıp Ukraynalı yakınları veya Ukrayna Silahlı Kuvvetleri ile bağlantıları kanıtlayacak deliller aramasından gerçekten korktuklarını söylüyor — Rus işgalcilerin başka işgal bölgelerinde defalarca yaptığı bir şey,” dedi ve Rus işgalcilerin kendilerinin ‘filtreleme’ dediği prosedürleri anlatıyor.

Bu bağlam, uluslararası kitlelere aktarıldıkça tahliyecilerin Ukrayna seçimine ek anlam katıyor. Tahliyecilerin, korkuya, Rus işgal kuvvetlerinin baskısına ve onların Rusya’ya yönlendirilme girişimlerine rağmen Ukrayna kontrolündeki bölgeye ulaşma kararlılığını sürdürmesi.

Oleshky’den Ukrayna kontrolündeki bölgeye giden tahliyeciler uzun bir dolanış yapmak zorunda kaldı: işgal altındaki Kırım üzerinden Rusya’daki Anapa’ya, ardından uçakla Belarus’taki Gomel’e ve son olarak otobüsle Ukrayna’nın Chernihiv bölgesine.

Bazıları Rusya’yı tercih etti ya da Oleshky’de kaldı. Yine de Batı medyası tarafından belgelenen Ukrayna kontrolündeki bölgeye dair açık tercih, tahliyecilerin kendi açıklamalarıyla birleşince, Rus işgalcilerin işgal altındaki tüm nüfusu konuşma iddiasını güçlü biçimde sorgulatıyor.

Rus propagandasının bu raporlar aracılığıyla nasıl zayıflatıldığı işte böyle ortaya çıkıyor: Batı kitleleri, yıllarca işgal altında yaşadıktan sonra Ukrayna bayrağı altında yaşamak isteyen, Ukrayna’yı kendi dili olarak gören, zaferi bekleyen ve Ukrayna’da bir gelecek seçen insanları görüyor.

Bu sesler, Kreml’in, Rus ordusunu bir “kurtarıcı” olarak karşılayan ve Rusya’da yaşamak isteyen bir nüfus tasvirini sorgulatıyor.